Tê Tê Java: Báu Vật Quý Hiếm Của Đông Nam Á Đang Bị Đe Dọa Tuyệt Chủng

Tê tê Java – một loài động vật quý hiếm, chỉ hiện hữu tại Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam – đang ở tình trạng nguy cấp.

Trong thế giới động vật hoang dã, loài tê tê nổi bật lên như một biểu tượng cho nỗ lực bảo vệ các loài có nguy cơ tuyệt chủng. Những năm gần đây, nạn buôn bán động vật hoang dã bất hợp pháp đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự tồn vong của chúng.

Hình ảnh một con tê tê đang ngáp ở Khu bảo tồn Khamab Kalahari, Nam Phi. (Nguồn: Workingwithwildlife).

Hiệp hội Bảo tồn Động vật Hoang dã Quốc tế (WCS) ghi nhận rằng hoạt động buôn bán động vật hoang dã bất hợp pháp đem lại lợi nhuận khổng lồ, lên đến 10 tỷ đô la Mỹ mỗi năm. Trong khi đó, việc buôn bán gỗ bất hợp pháp có giá trị khoảng 7 tỷ đô la mỗi năm, chưa kể đến 9,5 tỷ đô la từ thủy sản trái phép. Tất cả những con số này cho thấy nạn buôn bán động vật hoang dã hiện nay đã trở thành một trong những hoạt động bất hợp pháp lớn nhất thế giới, chỉ đứng sau buôn bán ma túy, buôn người và hàng giả.

Bằng chứng cho thấy nhu cầu về các sản phẩm động vật hoang dã ngày càng gia tăng trên toàn cầu, dẫn đến việc săn bắn và buôn bán tê tê ngày càng tàn nhẫn. Chúng đã trở thành mục tiêu hàng đầu cho những kẻ săn trộm, bất kể là vì thịt hay vảy, mà cả hai đều được coi là quý giá.

Tê tê là loài duy nhất được bao phủ hoàn toàn bằng lớp vảy, giúp chúng bảo vệ mình khỏi những kẻ săn mồi. Với lớp vảy được làm từ keratin, tê tê có thể cuộn tròn lại thành một quả bóng để tự bảo vệ. Đây rõ ràng là một phương thức phòng thủ hiệu quả, tuy nhiên, chính lớp vảy đó lại là lý do chính khiến chúng bị săn lùng nhiều nhất.

Tê tê cuộn tròn mình trong tư thế phòng thủ. (Ảnh chụp tại Khu bảo tồn Khamab Kalahari/Workingwithwildlife).

Chắc hẳn ít ai biết rằng mỗi con tê tê có khả năng tiêu thụ đủ mối để bảo vệ hơn 40 mẫu Anh đất. Điều này giúp ích rất nhiều cho sức khỏe của hệ sinh thái nơi chúng sinh sống. Tuy nhiên, sự săn bắn vì lớp vảy đã khiến loài tê tê suy giảm nghiêm trọng, trở thành loài động vật có vú hoang dã bị buôn bán nhiều nhất trên thế giới.

Có tổng cộng 8 loài tê tê hiện nay, và tất cả đều nằm trong Sách Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), ở nhiều cấp độ khác nhau từ Cực kỳ nguy cấp đến Nguy cấp. Mặc dù được bảo vệ bởi luật pháp quốc gia và quốc tế, nạn săn trộm vẫn đang tiếp diễn.

Hàng triệu tê tê đã bị giết hại, chỉ tính từ năm 2011 đến 2013, ước tính có khoảng 116.990 đến 233.980 con tê tê đã bị giết, một con số chỉ là đỉnh của tảng băng chìm khi mà các vụ bắt giữ chỉ chiếm 10% so với thực tế. Điều này đặt ra câu hỏi lớn: loài tê tê nào đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng cao nhất?

Tê Tê Java – Niềm Tự Hào Của Đông Nam Á

Trong số 8 loài tê tê, tê tê Java (Manis javanica) là loài được xếp hạng Cực kỳ nguy cấp trong Sách Đỏ IUCN năm 2019, với quần thể giảm 80% trong 21 năm qua.

[Ngoài tê tê Java, còn có tê tê Philippines (Manis culionensis) và tê tê Trung Quốc (Manis pentadactyla) cũng nhận xếp hạng tương tự, nhưng bài viết này sẽ tập trung chủ yếu vào tê tê Java].

Tê tê Java là loài chỉ sống ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Tê tê Java, còn được gọi là tê tê Sunda, là một trong những loài độc quyền của Đông Nam Á, sống ở một số quốc gia như Việt Nam, Thái Lan, và Singapore. Chúng có chiều dài từ 75 đến 121 cm và trọng lượng khoảng 10 kg, với con đực thường lớn hơn con cái.

IUCN đã chỉ ra rằng loài này đang đứng trước nguy cơ nghiêm trọng tại Việt Nam, nơi quần thể tê tê Java đã giảm đáng kể, đặc biệt từ những năm 1990 khi hoạt động buôn bán bắt đầu gia tăng.

Chúng thường sống trong các khu rừng nguyên sinh và các vùng đất canh tác, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát quần thể côn trùng. Nhờ vào khả năng ăn mối và kiến, tê tê Java đóng góp tích cực vào sự cân bằng sinh thái.

Tê tê Java là tay leo trèo và bơi lội tài ba. (Ảnh: CC BY-SA 4.0).

Tê tê Java còn rất khéo léo trong việc leo trèo và bơi lội, thích nghi tốt với các khu vực ẩm ướt như đất ngập nước U Minh ở Việt Nam.

Nhằm bảo vệ nguồn động thực vật quý hiếm của khu vực, nhiều quốc gia đã có các chính sách bảo vệ tê tê Java cùng các loài tê tê khác. Năm 2016, hàng trăm chính phủ đã ký kết một hiệp ước nhằm ngăn chặn tất cả các hoạt động buôn bán tê tê.

Tại Việt Nam, Chính phủ đã ban hành các quy định nghiêm ngặt để bảo vệ tê tê Java khỏi nạn săn trộm và buôn lậu. Bên cạnh đó, nhiều tê tê Java đã được cứu và thả về tự nhiên, thể hiện những nỗ lực không ngừng nghỉ để bảo vệ loài động vật quý hiếm này.