Bảo Tồn Thành Công Loài Cá Nước Ngọt Khổng Lồ Tại Amazon

Hải tượng long (Arapaima gigas), một trong những loài cá nước ngọt lớn nhất thế giới, đã gần trở thành ký ức tại Brazil. Tuy nhiên, với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương, loài cá này đã có những bước tiến đáng kinh ngạc trong quá trình phục hồi.

Chỉ cách đây hơn 10 năm, loài Hải tượng long, có thể dài tới 3m và nặng đến 230kg, đang đối mặt với tình trạng tuyệt chủng nghiêm trọng do bị khai thác quá mức. Sự suy giảm nhanh chóng trong số lượng của chúng là một hồi chuông cảnh tỉnh cho hệ sinh thái sông Amazon.

Ngư dân bắt một con cá Hải tượng long trên sông Amazon. (Nguồn: National Geographic).

Tuy nhiên, nhờ những nỗ lực bảo tồn của cộng đồng địa phương, số lượng loài Hải tượng long đã hồi phục mạnh mẽ. Một nghiên cứu được thực hiện bởi nhà sinh thái học João Campos-Silva đã cho thấy ở những khu vực có biện pháp đánh bắt bền vững, số lượng cá Hải tượng long đã tăng 425% trong 11 năm qua.

Thành công này không chỉ mang lại lợi ích cho loài cá mà còn làm gương cho việc bảo tồn các loài thủy sinh khác ở Amazon và khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là khi có sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường sống của chúng.

Lưu vực sông Amazon, với diện tích gần bằng nước Mỹ, là một trong những hệ sinh thái đa dạng nhất trên hành tinh, chứa đựng hàng triệu người và hàng trăm nhóm bản địa. Đây cũng là nơi sinh sống của hàng trăm loài cá khác nhau, trong đó có Hải tượng long hay còn gọi là “pirarucu,” từ ngữ trong tiếng Tupí có nghĩa là “cá đỏ” do đặc điểm đuôi nổi bật của chúng.

Hải tượng long thường tìm kiếm thức ăn trong các hồ và vùng đầm lầy. Chúng nổi lên mặt nước để thở, một hành động khiến chúng dễ bị săn bắt hơn. Nghiên cứu năm 2014 chỉ ra rằng nhu cầu tiêu thụ cá đã dẫn đến hiện tượng đánh bắt quá mức, gây nguy cơ tuyệt chủng cho loài cá này.

Chiến Lược Bảo Tồn Hiệu Quả

Khoảng 15 năm trước, nhà sinh thái học Campos-Silva đã khởi đầu dự án nghiên cứu dọc theo sông Jurúa với sự hợp tác chặt chẽ từ cư dân địa phương của cộng đồng São Raimundo. Dựa trên sự giám sát và lượng cá Hải tượng long, cộng đồng đã thiết lập các hạn ngạch đánh bắt bền vững, cho phép chính phủ liên bang thu hoạch tối đa 30% cá trưởng thành trong các khu vực được bảo vệ.

Hải tượng long thường sinh sản khi nước lũ lên cao, và khi nước rút, chúng sẽ bị kẹt lại trong các hồ và sông. Trong thời gian này, cộng đồng sẽ có cơ hội đánh bắt mà không ảnh hưởng đến sự phục hồi của quần thể cá.

Ngư dân địa phương đánh bắt cá Hải tượng long trên một nhánh sông Amazon. (Nguồn: National Geographic).

Các biện pháp này đã cho thấy hiệu quả nhanh chóng. Số lượng Hải tượng long đã bắt đầu phục hồi một cách ấn tượng, và việc đánh bắt cũng giúp cư dân địa phương có thêm thu nhập. Thu nhập từ việc đánh bắt cá còn được tái đầu tư vào giáo dục, y tế và hạ tầng tại địa phương.

Các nhà khoa học cũng tiếp tục nghiên cứu để thu thập thông tin về di chuyển, hệ sinh thái và quần thể của Hải tượng long, một trong những kết quả quan trọng là cần phải có ít nhất 30 cá thể trên mỗi km2 để quần thể được coi là khỏe mạnh.

Donald Stewart, một giáo sư thủy sản tại Đại học bang New York, cho biết những biện pháp dựa vào cộng đồng đã mang lại kết quả ấn tượng, thậm chí còn tốt hơn ở Guyana, nơi mà số lượng Hải tượng long tăng gấp 10 lần kể từ năm 2000.

Một cơ sở chế biến cá Hải tượng long được cấp phép tại bang Amazonas, Brazil. (Nguồn: National Geographic).

Dù vậy, vẫn còn nhiều vùng chưa được bảo vệ ở Amazon, nơi Hải tượng long có thể đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng cục bộ. Nghiên cứu của Campos-Silva cũng chỉ ra một số loài Hải tượng long khác đang trong tình trạng cực kỳ nguy hiểm.

Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng thành công trong việc bảo tồn Hải tượng long có thể là một mô hình tiêu biểu cho việc bảo vệ và quản lý các quần thể động vật có nguy cơ tuyệt chủng khác.