Có Thể Chúng Ta Đã Không Phải Văn Minh Đầu Tiên Trên Trái Đất?

Liệu Trái đất từng chứng kiến sự xuất hiện của những nền văn minh công nghiệp mà chúng ta chưa từng biết đến?

Hành tinh của chúng ta đã nuôi dưỡng sự sống phức tạp từ hơn 400 triệu năm trước, và sự sống nguyên thủy đã có mặt trên Trái đất từ trên 3,5 tỷ năm. Tuy nhiên, chỉ khoảng 300 năm qua, loài người mới bắt đầu phát triển nền văn minh công nghiệp.

Điều này để lại cho chúng ta một khoảng thời gian dài hơn 3 tỷ năm mà chưa được khảo sát – khoảng thời gian này có thể là thời điểm mà không chỉ một mà nhiều nền văn minh công nghiệp tiền nhân loại đã tồn tại và đã biến mất.

Sự sống đã tồn tại trên hành tinh này hơn 3,5 tỷ năm. (Ảnh: WALTER MYERS / STOCKTREK IMAGES / GETTY IMAGES).

Nhưng nếu một nền văn minh công nghiệp cổ xưa từng hiện hữu hàng triệu năm trước, chúng ta sẽ có thể kiểm chứng hoặc bác bỏ được điều đó như thế nào?

Đây chính là điểm nhấn trong Giả thuyết Silurian, một ý tưởng thú vị được đề xuất trong một nghiên cứu công bố vào năm 2018 trên Tạp chí Sinh vật học Quốc tế.

Trong loạt phim truyền hình khoa học viễn tưởng của BBC mang tên “Doctor Who”, có một chủng loài người ngoài hành tinh gọi là Silurians – một loài bò sát hình người với công nghệ tiên tiến sống trước khi con người xuất hiện.

Sự tồn tại của sự sống ở những hành tinh khác trong vũ trụ và sự tương đồng với Kỷ Anthropocene – thời đại mà con người đã có ảnh hưởng lớn đến môi trường đã khiến Adam Frank, Giáo sư vật lý thiên văn tại Đại học Rochester, New York, cảm thấy cần thiết phải khảo sát vấn đề này.

“Liệu một nền văn minh nào đó có đạt đến mức sử dụng năng lượng tương tự như chúng ta thì có gây ra một loại biến đổi khí hậu của riêng họ hay không?” – Giáo sư Adam Frank đã tự hỏi như vậy.

Với những suy tư đó, ông đã đến Viện Khoa học Không gian Goddard của NASA (GISS) để chia sẻ với các nhà nghiên cứu về khí hậu.

“Tôi đã gặp Giáo sư Gavin A. Schmidt, giám đốc GISS, và bàn luận về lịch sử địa chất trong hàng triệu năm trước” – ông chia sẻ.

Khám Phá Hồ Sơ Địa Chất Của Trái Đất

Homo sapiens (loài người hiện đại) đã xuất hiện lần đầu cách đây khoảng 300.000 năm.

Câu hỏi liệu có một nền văn minh tiền nhân loại hay không đã khiến hai giáo sư quyết định tìm hiểu bằng chứng từ khoảng thời gian 4 triệu đến 400 triệu năm trước. Họ đã thành công hay không?

Khám phá hàng triệu năm qua để tìm kiếm dấu vết của một nền văn minh cổ đại không phải là việc đơn giản.

Lịch sử Trái đất qua nhiều thời kỳ. (Nguồn: CƠ QUAN KHẢO SÁT ĐỊA CHẤT MỸ).

“Sau vài triệu năm, Trái đất đã trải qua nhiều biến đổi lớn. Sẽ không còn dấu tích như bức tượng hay tòa nhà nào. Hồ sơ hóa thạch rất ít ỏi, hầu như không còn tồn tại do mọi thứ đều bị phân hủy. Duy nhất chỉ có các dấu hiệu hóa học còn sót lại” – Giáo sư Adam Frank cho biết.

“Chúng tôi phải nghiên cứu từng lớp đá để phát hiện các xu hướng – tìm kiếm những thay đổi trong đồng vị carbon hoặc oxy. Một nền văn minh công nghiệp sẽ thải ra một lượng lớn carbon dioxide ra môi trường. Hạt nhựa hoặc các hạt nano cũng có thể là dấu hiệu cho thấy sự tồn tại của một nền văn minh cổ đại – đó là những gì chúng tôi cần tìm” – ông nói thêm.

Hai giáo sư đã chú ý đến một thời kỳ trong lịch sử địa chất được gọi là Thời kỳ nhiệt cực đại Paleocen-Eocene (PETM). Điều kỳ lạ đã xảy ra cách đây khoảng 56 triệu năm, khi nhiệt độ trung bình của Trái đất tăng vọt lên đến âm 9,4 độ C so với hiện tại, khiến hành tinh trở nên xanh tươi và ôn hòa hơn.

Họ đã nghiên cứu tỷ lệ đồng vị carbon và oxy từ thời kỳ PETM và nhận thấy có sự gia tăng, nhưng cũng ghi nhận sự suy giảm nhiệt độ, tất cả xảy ra trong vòng vài trăm nghìn năm, không tương đương với sự gia tăng carbon hiện nay trong khí quyển.

Giáo sư Frank cho biết sự khác biệt hóa học của PETM cho thấy thay đổi khí hậu lâu dài.

Họ cũng xem xét các sự kiện đột ngột khác trong hồ sơ địa chất, bao gồm các sự kiện thiếu oxy trong đại dương, và những sự kiện tuyệt chủng.

Không có gì đáng ngạc nhiên khi những điều này không phải là dấu hiệu của một nền văn minh công nghiệp.

Áp Dụng Triết Lý Dao Cạo Ockham

Vào năm 1324, nhà thần học người Anh William xứ Ockham đã đưa ra một lý thuyết triết học nổi tiếng mang tên “Dao cạo Ockham”, nhấn mạnh rằng một vấn đề khoa học nên được giải thích bằng ít giả thuyết nhất có thể.

“Giả thuyết rằng Trái đất từng nuôi dưỡng một nền văn minh công nghiệp đã biến mất và rằng dấu hiệu của nó có thể được ghi lại trong hồ sơ địa chất liên quan đến biến đổi khí hậu là rất hấp dẫn, tuy nhiên ngay cả chính các tác giả cũng gặp khó khăn khi xem điều đó là sự thật” – Phó giáo sư Stephen Holler tại Đại học Fordham ở New York nói.

Vào thế kỷ 14, triết gia Franciscan người Anh William xứ Ockham đã thiết lập rằng giải pháp khả thi nhất cho một vấn đề chính là giải pháp đơn giản nhất.

Phó giáo sư Holler chia sẻ: “Đó có thể là trường hợp ở đây. Chúng ta có thể lý giải phần lớn hồ sơ địa chất bằng các hiện tượng tự nhiên, do đó không cần thiết phải viện dẫn đến những nền văn minh đã lùi xa”.

Tuy nhiên, nếu một nền văn minh công nghiệp trước đó đã tồn tại và sự tuyệt chủng của nó là hệ quả của biến đổi khí hậu do hoạt động công nghiệp gây ra, thì chúng ta cần phải chú ý đến điều này, bởi vì hiện tại chúng ta đang đứng trước bờ vực đó.

Giả thuyết Silurian chỉ ra rằng “Nếu một xã hội càng bền vững trong cách sản xuất năng lượng và tài nguyên, thì dấu vết mà nó để lại trên hành tinh càng nhỏ”.

Nếu bạn không rõ ràng đang tìm kiếm thứ gì đó, bạn có thể sẽ không nhìn thấy nó. (Ảnh minh họa: Internet).

Nhưng những dấu vết này có thể được ghi nhận trong hồ sơ địa chất. Ví dụ, chúng ta sản xuất 300 triệu tấn nhựa mỗi năm, tương đương với trọng lượng toàn bộ dân số thế giới. Chính vì vậy, khả năng nền văn minh trong tương lai sẽ tìm thấy chúng ta qua các dấu vết này càng cao.

Hoặc ngay cả khi chúng ta phải đối mặt với một thảm họa hạt nhân, các hạt phóng xạ sẽ tồn tại lâu dài trong lòng đất hàng chục hay hàng trăm năm, báo hiệu rằng chúng ta từng tồn tại.

Giáo sư Adam Frank nhấn mạnh: “Với giả thuyết Silurian, chúng tôi đã chỉ ra các tín hiệu mà nền văn minh của chúng ta sẽ để lại nếu chúng ta biến mất và ai đó tìm kiếm chúng ta trong 10 hay 20 triệu năm nữa”.

Dẫu vậy, nghiên cứu của hai giáo sư đã chỉ ra những lỗ hổng trong hệ thống khoa học hiện tại.

Giáo sư Frank cho biết: “Nếu hoạt động công nghiệp của một nền văn minh trước đó rất ngắn ngủi, chúng tôi có thể sẽ không nhận ra dấu vết của nó trong các lớp trầm tích cổ bằng phương pháp hiện tại. Để tìm ra dấu hiệu của một nền văn minh trước đó, chúng ta cần tiến hành những nghiên cứu chưa từng có và phát triển các phương pháp mới”.

Chúng ta đang nói về một tiến trình tiến hóa kéo dài hàng triệu năm.

Dù cho cả hai giáo sư Frank và Schmidt không thực sự tin rằng một nền văn minh công nghiệp đã tồn tại trước chúng ta, nhưng bài học chính rút ra từ giả thuyết Silurian là nếu bạn không rõ ràng về thứ mình tìm kiếm, khó khăn sẽ đến.

Giả thuyết Silurian cho rằng không phải kim tự tháp, không phải tòa nhà cao tầng, không phải tác phẩm của Shakespeare – cuối cùng chúng ta chỉ có thể được ghi nhận qua những biến đổi trong lớp đất, đánh dấu sự khởi đầu của Kỷ Anthropocene!